Thông căn, thấu can và đắc lệnh: ba câu hỏi, đừng gộp thành một chữ “vượng”

Ba câu hỏi này độc lập. Một Thiên can có thể đắc lệnh mà không có rễ ở chi nào khác, hoặc có rễ ở khắp nơi mà không đắc lệnh. Việc gộp chúng làm một chữ “vượng” khiến ta mất khả năng nói rõ chỗ mạnh nằm ở đâu.

Một Thiên can như Giáp Mộc “thông căn” khi trong các Địa chi của lá số có chỗ chứa Mộc: Dần, Mão (bản khí Mộc), hoặc Hợi, Mùi, Thìn (tàng can chứa Giáp hay Ất). Rễ vững khi nằm ở bản khí và ở các chi gần Thiên can (nhất là cùng trụ hoặc trụ kề bên); rễ yếu khi chỉ nằm ở dư khí hoặc ở chi xa.

Thiên can có rễ chịu được khắc chế và tiết hao tốt hơn; Thiên can không rễ như cây không có đất, dù trông nổi bật ở trên vẫn dễ bị chế.

Địa chi Dần chứa Giáp, Bính, Mậu. Nếu trong các Thiên can của lá số có Giáp, Bính hoặc Mậu, ta nói chữ đó “thấu” ra. Một chữ ẩn mà thấu ra thì có thêm thế để hoạt động; chữ ẩn nhưng không thấu thì chỉ ở dạng tiềm tàng. Các sách cũ thường coi thấu can là điều kiện để đọc cách cục (xem bài cách cục thành và phá).

Đắc lệnh nói tới tháng sinh. Hành của chi tháng đang cầm quyền trong khoảng thời gian đó: hành này vượng, hành mà nó sinh ra là tướng, hành sinh ra nó là hưu, hành khắc nó là tù, hành nó khắc là tử. Một Nhật chủ cùng hành với chi tháng được gọi là đắc lệnh; nếu rơi vào hưu, tù, tử thì gọi là thất lệnh. Chi tiết nằm ở bài tháng lệnh.

Điểm quan trọng: đắc lệnh là yếu tố của mùa, không bảo đảm Nhật chủ có rễ hay có chữ hỗ trợ. Hai người cùng đắc lệnh vẫn có thể rất khác nhau tùy phần còn lại của lá số.

Giả sử Nhật chủ là Giáp (Mộc), sinh tháng Dần. Tháng Dần là mùa xuân, Mộc vượng, nên Nhật chủ đắc lệnh. Nếu trong các Địa chi còn lại chỉ có Thân và Dậu (Kim), không chữ nào chứa Mộc, thì Nhật chủ có đắc lệnh nhưng không có rễ nào ngoài chi tháng. Nếu Thiên can của lá số có thêm Bính (chữ có trong tàng can của Dần), ta nói Bính thấu ra từ chi tháng.