Giờ mặt trời thật, múi giờ và giờ mùa hè khác nhau thế nào?

Khi bạn nhìn đồng hồ, bạn đang đọc giờ của cả một múi giờ chứ không phải của riêng nơi bạn đứng. Giữa đồng hồ và Mặt Trời thật có ba lớp chênh lệch khác nhau, và mỗi lớp xử lý theo cách riêng.

Việt Nam ngày nay dùng múi giờ UTC+7, ứng với kinh tuyến chuẩn 105° Đông. Nhưng giờ chuẩn từng thay đổi theo thời kỳ: có giai đoạn hai miền dùng giờ khác nhau, và có những năm áp dụng giờ mùa hè hoặc giờ khác ở một số vùng. Nếu bạn sinh ở thời kỳ đó, giờ ghi trên giấy khai sinh có thể không phải UTC+7 như hiện nay.

Trái Đất quay 360° trong 24 giờ, tức 15° mỗi giờ hoặc 4 phút mỗi độ kinh. Nếu kinh độ nơi sinh lớn hơn kinh tuyến chuẩn 105° thì Mặt Trời đến đỉnh sớm hơn so với đồng hồ; nhỏ hơn thì muộn hơn.

• Hà Nội (khoảng 105,8° Đông): sớm hơn khoảng 3 phút.
• Đà Nẵng (khoảng 108,2° Đông): sớm hơn khoảng 13 phút.
• Điện Biên (khoảng 103° Đông): muộn hơn khoảng 8 phút.

Cách chỉnh này gọi là giờ trung bình địa phương. Nó chỉ dùng kinh độ nên ổn định, không đổi theo ngày trong năm.

Quỹ đạo Trái Đất là hình elip và trục quay nghiêng, nên Mặt Trời thật không chạy đều như một chiếc đồng hồ. Khoảng chênh giữa Mặt Trời thật và Mặt Trời trung bình, đổi theo ngày, gọi là phương trình thời gian: Mặt Trời thật chậm hơn nhiều nhất khoảng 14 phút vào giữa tháng Hai, và nhanh hơn nhiều nhất khoảng 16 phút vào đầu tháng Mười Một.

Giờ mặt trời thật là giờ có tính cả kinh độ và phương trình thời gian. Vì độ lệch cộng dồn có thể vượt cả một giờ ở cực đoan, nó có thể làm giờ tính của bạn nhảy sang một canh giờ khác, thậm chí sang ngày khác nếu bạn sinh sát nửa đêm.

Ở chế độ tự động, nếu giờ địa phương của nơi sinh lệch giờ chuẩn từ 30 phút trở lên thì SAOMI dùng giờ địa phương; nếu lệch ít hơn thì giữ giờ đồng hồ. Khi bạn không biết giờ sinh, SAOMI dùng 12:00 và không dùng giờ mặt trời thật.