Ngũ hành sinh khắc: hiểu quan hệ, không chỉ thuộc thứ tự

Vòng tương sinh đi theo chiều: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc. Hình dung đơn giản là củi nuôi lửa, tro lửa thành đất, trong đất có kim loại, kim loại ngưng thành nước, nước nuôi cây.

Vòng tương khắc đi cách một hành: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc. Cũng có hình dung: rễ cây xuyên đất, đất ngăn nước, nước dập lửa, lửa nung chảy kim loại, kim loại chặt cây.

Thổ có bốn Địa chi vì nó được coi là “gánh” tháng cuối của mỗi mùa (Thìn, Mùi, Tuất, Sửu), nơi mùa này nhường mùa kia. Cũng vì vậy Địa chi thuộc Thổ thường chứa nhiều hành khác bên trong, điều được bàn ở bài tàng can.

Khi đọc lá số, ta không xét các hành một cách trung tính mà đặt chúng so với hành của Nhật chủ. Năm quan hệ xuất hiện:

Cách đặt này là nền để sang thập thần: mười thần chỉ là việc chia mỗi nhóm trên thành hai, theo việc cùng hay khác âm dương với Nhật chủ.

Dễ mắc lỗi khi coi sinh là tốt, khắc là xấu. Trong thực tế đọc lá số, quan trọng là mức độ và hoàn cảnh. Hỏa khắc Kim có thể là việc luyện kim thành khí; Kim quá nhiều lại khiến Mộc gãy. Thủy sinh Mộc có thể nuôi cây, nhưng Thủy quá nhiều làm Mộc trôi dạt.

Truyền thống gọi hai hiện tượng này là phản khắc (khắc ngược: hành bị khắc quá mạnh, quay lại làm yếu hành khắc nó) và quá khắc (một hành mạnh bất thường đè hành yếu hơn). Chúng nhắc rằng ngũ hành là bài toán cân bằng, không phải bảng cộng trừ.

• Hiểu lầm: Có nhiều Thủy là tốt vì Thủy sinh Mộc.

  Cách hiểu phù hợp: Quan hệ sinh chỉ cho biết hướng của dòng nuôi dưỡng. Thủy nhiều đến mức che lấp có thể khiến Mộc không đứng được. Cần xem độ mạnh yếu và vị trí của từng hành.

• Hiểu lầm: Có Kim khắc Mộc nghĩa là gặp khó khăn.

  Cách hiểu phù hợp: Khắc mô tả một quan hệ chế ngự. Với một số Nhật chủ, chính sự chế ngự đó là thứ giữ cho lá số có khuôn khổ. Việc đó tốt hay xấu tùy vào vai trò của hành đó với Nhật chủ.