Con giáp và Địa chi: cùng một bộ ký hiệu, hai tầng khác nhau

Mười hai Địa chi (Tý, Sửu, Dần…) và mười hai con giáp (Chuột, Trâu, Hổ…) là cùng một dãy, gắn với nhau từ rất sớm trong lịch sử Trung Hoa. Các văn bản cổ như sách chép ngày (nhật thư) và Luận hành của Vương Sung đã nhắc sự đối ứng giữa chi và con vật. Nhưng hai lớp này có cách dùng khác nhau.

Năm 2024, Lập xuân rơi vào ngày 4/2 lúc chiều tối, còn Tết âm lịch là ngày 10/2. Giữa hai mốc đó có sáu ngày. Một người sinh ngày 6/2/2024 vẫn thuộc năm Quý Mão (con giáp Mèo) theo lịch âm, nhưng trụ năm của Bát tự đã là Giáp Thìn (Rồng) vì đã qua Lập xuân.

Các bảng hợp tuổi quen thuộc dựa vào quan hệ giữa hai Địa chi của năm sinh: lục hợp, tam hợp, lục xung, lục hại và vài kiểu khác. Đó là cách đơn giản và có cơ sở, nhưng nó chỉ dùng một trong bốn vị trí của mỗi người. Hai người có năm sinh “xung” vẫn có thể có tháng, ngày, giờ hỗ trợ nhau, và ngược lại.

Vì vậy cách dùng hợp lý là xem bảng con giáp như một cái nhìn đầu tiên, rồi nếu cần mới đối chiếu cả hai lá số Bát tự, nhất là Nhật chủ và các trụ ngày.

• Hiểu lầm: Tuổi Dần là người mạnh như hổ, tuổi Mão hiền như mèo.

  Cách hiểu phù hợp: Con vật là nhãn gắn vào Địa chi trong dân gian; trong Bát tự, một Địa chi được đọc qua hành, vị trí, tàng can và quan hệ với các chữ khác, chứ không qua hình ảnh con vật.

• Hiểu lầm: Con giáp của tôi là con giáp của trụ năm trong lá số.

  Cách hiểu phù hợp: Có thể khác nhau nếu bạn sinh giữa Lập xuân và Tết âm lịch. Muốn chắc, hãy so hai mốc đổi năm trong ví dụ trên.