ST-003 · Đối chiếu các hệ
Thuật ngữ giống tên nhưng khác nghĩa giữa các hệ
Tam hợp, xung, hóa, vượng, mệnh chủ, cung: những chữ này xuất hiện ở nhiều hệ nhưng không đồng nghĩa. Bài này liệt kê các cặp dễ nhầm nhất để bạn luôn ghi kèm tên hệ trước khi dùng một thuật ngữ.
Vì sao dễ nhầm
Các hệ này đều bắt nguồn từ cách quan sát vòng tròn và các chu kỳ, nên có những khái niệm trùng hình học. Nhưng mỗi hệ gắn cho chúng một đối tượng khác, và nghĩa khác theo. Khi bạn đọc một nguồn, câu hỏi đầu tiên nên là “thuật ngữ này thuộc hệ nào”.
Các cặp dễ nhầm
| Thuật ngữ | Bát tự | Tử vi | Chiêm tinh |
|---|---|---|---|
| Tam hợp | Ba Địa chi cách nhau bốn bậc, cùng thuộc một cục ngũ hành | Chính cung với hai cung cách bốn ô, nằm trong tam phương tứ chính | Góc 120° giữa hai thiên thể |
| Xung / Đối | Lục xung: hai Địa chi cách sáu bậc | Đối cung: hai cung đối diện, “chiếu” vào nhau | Góc đối 180° giữa hai thiên thể |
| Hợp | Lục hợp (cặp Địa chi) và ngũ hợp (cặp Thiên can) | Hai sao đồng cung, tức cùng nằm trong một ô | Góc hợp 0°: hai thiên thể gần cùng một điểm |
| Hóa | Hợp hóa: hai can hay chi hợp rồi biến thành ngũ hành khác (có điều kiện) | Tứ hóa: Lộc, Quyền, Khoa, Kỵ gắn vào bốn sao theo can năm | Không dùng |
| Vượng / Hãm | Vượng, Tướng, Hưu, Tù, Tử: trạng thái ngũ hành theo tháng lệnh | Độ sáng: miếu, vượng, đắc, lợi, bình, bất đắc, hãm theo chi đứng | Phẩm giá: miếu, vượng, hãm, lạc của bảy sao cổ điển theo cung đứng |
| Mệnh chủ | Dùng “nhật chủ”: Can của trụ ngày | Sao đại diện chọn theo Địa chi của cung Mệnh | Chủ tinh cổ điển của cung mọc |
| Đại vận / Đại hạn | Đại vận: chặng mười năm khởi từ tiết | Đại hạn: mười năm mỗi cung | Không có chặng mười năm cố định; dùng hành vận hay năm hạn |
| Cung | Không có khái niệm tương đương; Bát tự nói về trụ | Một trong mười hai lĩnh vực | Một trong mười hai phần 30° của hoàng đạo |
| Sao | Không phải khái niệm chính (chỉ một số trường phái có thần sát) | Ký hiệu an theo bảng, không phải thiên thể | Thiên thể thật, có vị trí đo được |
Chữ “cung” nên chú ý nhất
Đây là chữ gây nhầm nhiều nhất giữa Tử vi và Chiêm tinh. Trong Tử vi, “cung Phu thê” là một lĩnh vực. Trong Chiêm tinh, “cung Thiên Bình” là một đoạn 30° của hoàng đạo, còn lĩnh vực được gọi là “nhà”. Một lá số Chiêm tinh vì thế có đồng thời cả “Mặt Trăng ở cung Cự Giải” và “Mặt Trăng ở nhà 4”. Đọc nhầm hai khái niệm này là nguồn lỗi phổ biến nhất khi chuyển từ hệ này sang hệ kia.
Cách đọc an toàn
- Khi gặp một thuật ngữ, ghi tên hệ ngay trước nó (ví dụ “tam hợp của Bát tự”).
- Không dùng một thuật ngữ của hệ này để giải thích hệ khác trừ khi bạn nói rõ đó là so sánh.
- Nếu nguồn không nói thuật ngữ thuộc hệ nào, tra theo ngữ cảnh: có Địa chi thì là Bát tự hay Tử vi, có hành tinh thì là Chiêm tinh.
- Dùng trang Thuật ngữ của thư viện này để tra từng chữ theo hệ.
Hai hiểu lầm thường gặp
Hiểu lầm: Tam hợp trong Chiêm tinh cũng là tam hợp trong Bát tự.
Cách hiểu phù hợp: Cùng tên và cùng bước 120° trên vòng tròn, nhưng một bên nối hai thiên thể, một bên nối ba Địa chi. Cách đọc cũng khác.
Hiểu lầm: Vượng là tốt, hãm là xấu ở mọi hệ.
Cách hiểu phù hợp: Mỗi hệ định nghĩa vượng và hãm theo đối tượng riêng của nó, và ngay trong một hệ cũng không đồng nghĩa với tốt xấu.
Thử ngay trên lá số của bạn
Tài liệu và xuất xứ
- Four Pillars of Destiny (Wikipedia)Tổng quan bằng tiếng Anh về Bát tự (Tứ trụ) và cách lập bốn trụ.
- Zi wei dou shu (Wikipedia)Tổng quan bằng tiếng Anh về Tử vi Đẩu số.
- Horoscope (Wikipedia)Tổng quan bằng tiếng Anh về lá số sinh trong chiêm tinh phương Tây.
Bài viết nhằm hiểu khái niệm và cách tính, không thay lời khuyên chuyên môn và không dự đoán sự việc.
Đọc tiếp
ST-001 · Đối chiếu các hệ
Bát tự và Tử vi: cùng ngày giờ sinh, hai cách dựng lá số
Bát tự và Tử vi đều bắt đầu từ ngày giờ sinh và đều dùng Can Chi, nhưng khác lịch gốc, cách ghi và đơn vị đọc. Bài này đặt hai hệ cạnh nhau để bạn biết khi nào hai lá số có thể bất đồng ngay từ năm sinh và vì sao không nên ghép chúng thành một kết luận.
ST-002 · Đối chiếu các hệ
Cung trong Tử vi và nhà trong Chiêm tinh: hai cách chia đời sống thành mười hai phần
Mười hai cung của Tử vi và mười hai nhà của Chiêm tinh đều chia đời sống thành mười hai lĩnh vực, nên dễ bị đặt song song. Bài này cho thấy chỗ gần nghĩa, chỗ khác cấu trúc và vì sao không nên dịch từng cung sang từng nhà.
BZ-017 · Bát tự
Lục hợp, tam hợp và tam hội: trước hết xem thành viên tạo thành thế nào
Ba nhóm quan hệ giữa các Địa chi có cách tạo thành khác nhau: lục hợp là cặp, tam hợp là ba chi cách đều bốn bậc, tam hội là ba chi liền nhau trong cùng một mùa. Bài này nêu từng nhóm và những điều cần xem trước khi đọc hành hóa.
AS-013 · Chiêm tinh phương Tây
Góc chiếu và độ lệch cho phép (orb): vì sao 62° vẫn có thể là lục hợp
Góc chiếu là khoảng cách giữa hai thiên thể trên vòng hoàng đạo khi nó rơi gần một góc đặc biệt như 0°, 60°, 90°, 120° hay 180°. Bài này nêu bảng góc, cách tính độ lệch, độ rộng cho phép (orb) và cách chia nhóm mạnh, vừa, rộng.